Waar let een redacteur op tijdens het (inhoudelijk) redigeren van je manuscript?

In het kort:
* Een redacteur kijkt niet alleen naar spelling en grammatica, maar naar je hele manuscript: plot, personages, spanning, perspectief, dialogen en stijl.
* Bij verhaalontwikkeling checkt een redacteur of je plot logisch is, of elke scène een doel heeft en of het verhaal ergens naartoe werkt.
* Bij personages let een redacteur op motivatie, groei en geloofwaardigheid. Sterke personages maken je verhaal memorabel.
* Tempo, spanning en perspectief zijn cruciaal: zakt de spanning in, duurt een scène te lang of wisselt het perspectief onbedoeld? Dan haakt een lezer sneller af.
* Wil je weten of jouw manuscript klaar is voor redactie? Check dan zelf: heeft elke scène een functie, wil je hoofdpersoon echt iets en blijft het verhaal spannend genoeg?

Je hebt maanden, misschien wel jaren, aan je manuscript gewerkt. Je kent je personages door en door, weet precies waarom die ene scène belangrijk is en hebt ieder hoofdstuk al tig keer gelezen.

En toch knaagt er iets.

Zit het verhaal wel goed in elkaar? Is het spannend genoeg? Kloppen de personages?

Redactie kan deze vragen voor je beantwoorden. Hoe spannend het ook is om je manuscript bij een redacteur in handen te geven.

Want als je je manuscript uit handen geeft, wil je weten wat er precies gebeurt met je verhaal. Gaat iemand alleen komma’s verplaatsen? Worden er hele zinnen herschreven? Moet ik nu alles opnieuw doen?

Kortom: waar let een redacteur eigenlijk allemaal op tijdens het redigeren?

Het korte antwoord: op een heleboel dingen.

Waar kijkt een redacteur naar?

Veel mensen denken dat een redacteur alleen maar naar de grammatica kijkt, maar niets is minder waar. Een redacteur kijkt tijdens het (inhoudelijk) redigeren naar het hele verhaal. Zeker bij fictie draait redactie om het totaalplaatje. Het doel is simpel: jouw verhaal sterker maken, zonder dat jouw eigen stem verloren gaat.

Tijdens het redigeren let een redacteur meestal op deze onderdelen:

• verhaalontwikkeling
• personages
• tempo en spanning
• perspectief en vertelstem
• dialogen
• taal en stijl

Zie het als een grote onderhoudsbeurt voor je manuscript.

Verhaalontwikkeling: klopt het fundament?

Een goed idee is nog geen goed verhaal.

Bij verhaalontwikkeling kijkt een redacteur naar de opbouw van je plot. Gebeurt er genoeg? Is er een logisch verloop? Zijn er losse eindjes?

Belangrijke vragen zijn:

• Heeft het verhaal een duidelijke rode draad?
• Zijn de gebeurtenissen logisch?
• Heeft elke scène een functie?
• Bouwt het verhaal ergens naartoe?

Soms zit een verhaal vol sterke scènes, maar missen ze samen bijvoorbeeld richting.

Personages: voelen ze echt?

Lezers onthouden zelden alleen het plot. Ze onthouden vooral personages.

Een redacteur kijkt daarom kritisch naar:

• motivatie
• groei
• gedrag
• geloofwaardigdheid

Een personage in een boek doet niets zo maar. Het heeft altijd een reden. Iets uit het verleden of iets wat gewoon bij het karakter hoort.
Ook maakt elk personage een groei door. Geen enkel personage is aan het einde van het boek hetzelfde als aan het begin van het boek.
Als een personage altijd maar hetzelfde reageert, is er geen fluit aan. Het gedrag moet dan ook niet té voorspelbaar zijn. Een beetje prikkelend mag best.
En je personages moeten natuurlijk geloofwaardig zijn. Je moet je op de een of andere manier kunnen identificeren met ze. Ja, zelfs met de moordenaar van het verhaal.

Tempo en spanning: blijft de lezer lezen?

Een verhaal kan technisch goed zijn en toch niet lekker lopen. Dan zit het probleem vaak in tempo.

Een redacteur kijkt naar:

• stukken die te langzaam gaan
• scènes die te lang duren
• informatie die te vroeg of te laat komt
• spanning die inzakt

Want zelfs een prachtige beschrijving van drie pagina’s kan te veel zijn als je hoofdpersoon ondertussen aan een klif hangt.

Timing is alles.

Perspectief en vertelstem: blijft het consistent?

Perspectief is een punt waar veel schrijvers ongemerkt de mist in gaan.

Een redacteur let op:

• wisselingen in perspectief
• informatie die een personage niet kan weten
• een vertelstem die niet consequent is

Bijvoorbeeld: als je schrijft vanuit één personage, kan die bijvoorbeeld niet ineens de gedachten van iemand anders kennen.

Dialogen: klinken je personages als échte mensen?

Dialogen moeten natuurlijk voelen. Alsof je getuige bent van een gesprek.

Een redacteur kijkt naar:

• geloofwaardigheid
• ritme
• onderscheid tussen personages
• overbodige uitleg

Als ik  een van mijn dochters wel eens help met het opstellen van een belangrijke e-mail of app, dan hoor ik regelmatig: ‘Dat zeg ik echt niet zo, mam.’ Daar zit natuurlijk wel wat in. Gebruik dus de taal die bij de leeftijd van het personage hoort.
Zorg er ook voor dat je de personages als het ware ‘hoort’ spreken. Ook met andere intonaties etc.
Geen nood als dit wat minder goed gelukt is in je manuscript, maar dan kun je zeker een opmerking van je redacteur in de kantlijn verwachten.

Taal en stijl: leest het soepel?

Dit is het deel waar veel mensen als eerste aan denken bij redactie.

Ja, een redacteur kijkt ook naar:

• herhaling
• kromme zinnen
• spelling
• grammatica
• woordkeuze

Maar altijd met één doel: jouw tekst sterker en vloeiender maken; niet om je als een strenge juf of meester op de vingers te tikken.

Veelgemaakte misverstanden over redactie

“Een redacteur herschrijft mijn boek.”

Nee.

Een goede redacteur stuurt, wijst aan en legt uit. Jij blijft de schrijver.

“Redactie is alleen voor beginners.”

Ook ervaren auteurs werken met redacteurs. Juist omdat je blind wordt voor je eigen tekst.

Dat is geen zwakte. Dat is hoe ons brein werkt.

“Mijn manuscript is al door vrienden gelezen.”

Fijn. Echt.

Maar een meelezer kijkt anders dan een redacteur. Een redacteur kijkt niet alleen of iets leuk is, maar vooral waarom iets wel of niet werkt.

Dat is een vak, waarvoor we hebben geleerd en waar we door alle ervaring steeds beter in zijn geworden.

Maar je kunt zelf ook alvast wat doen…

Wat kun je zelf alvast checken?

Voordat je je manuscript laat redigeren, kun je zelf alvast kijken naar:

• Heeft elke scène een doel?
• Wil je hoofdpersoon echt iets?
• Is er genoeg conflict?
• Blijft het perspectief helder?
• Zijn je dialogen natuurlijk?
• Zijn er stukken waar het verhaal stilvalt?

Zie je hier al twijfels? Dan is dat vaak precies waar redactie veel verschil maakt.

Ben je benieuwd wat redactie voor jouw manuscript kan doen?

Denk dan eens aan een Proeverij. Een Proeverij is een mini-redactie van een deel van je manuscript. Dat mag zowel inhoudelijk als tekstueel zijn. Maximaal tien pagina’s en binnen vijf werkdagen weet jij precies waar je aan toe bent. Op deze pagina vind je meer informatie over de Proeverij.

En weet je? Mag ik, nadat je de Proeverij hebt gekocht, je hele manuscript redigeren? Dan krijg je het bedrag van de Proeverij als korting. Daar kun je je dus geen buil aan vallen.